با آغاز محرم بیرق های سیاه در سردرب خیمه ها، تکیه ها و خانه ها
برافراشته می شود و شهرستان دشتی که از دیرباز مردمانش عشق و ارادت ویژه
ای به اهل بیت داشته اند با برنامه های خاص و منحصر به فردی به استقبال
ماه محرم می روند.
دشتی خاستگاه بسیاری از آیین های مذهبی استان
بوشهراست و شروه، نوحه های پا منبری، بیت خوانی،لیله خوانی،مراسم محرم و
بسیاری دیگر از آواها و آیین ها از شهرستان دشتی گسترش پیدا کرده است.
خورموج
مرکز شهرستان دشتی که در 75 کیلومتری بندر بوشهر قرار دارد نیز دارای آیین
ها و آواهای مذهبی خاص است که اوج آن در ماه محرم متبلور می شود. در این
میان حسینیه میرزای خورموج به عنوان مرکز ثقل آیینی و مذهبی که اولین
حسینیه این شهر نیز هست جایگاه مهم و رفیعی در خورموج دارد و دارای تقدس
ویژه ای در میان اهالی است. حسینیه میرزای خورموج در سال 1306 قمری توسط
میرزا اسد الله مباشر دشتی فرزند ملا عبدالعلی از بزرگان طایفه میرزایان
خورموج احداث می گردد.
میرزا اسدالله مسقط الراس پدرش روستای مغدان
دشتی بوده و معاصر محمد خان دشتی بوده است. مشار الیه بعد از فوت پدر به
عنوان برادر بزرگتر ریاست خانواده و بازماندگان طایفه را بر عهده می
گیرد. وی نخست در دستگاه حسین خان برادر محمد خان که محل سکونت و حکومتش
کاکی دشتی بوده است شغل پیشکاری و منشی گری را داشته است. ایشان مدتی بعد
دستگاه حسین خان را ترک کرده و به خورموج که مقر حکومت محمد خان بوده وارد
می شود و در دستگاه خان به شغل مباشری،منشی گری وسررشته داری و پیشکاری
پردازد.محمد خان که مردی ادیب ومتمدن وتحصیل کرده بود، مانند پدری مهربان
،میرزا اسدالله ودو برادرکوچکش میرزا علی و میرزا نصرالله را تربیت می
نماید.میرزااسدالله با کفایت ولیاقتی که از خودنشان می دهد رسما" از طرف
دربار سلاطین قاجار به معاونت حکومت دشتی منصوب وهرساله حکم و فرمان شاهی
به او صدور می یافت و بدین ترتیب میرزا اسد الله ودو برادرش در خورموج
متوطن می شوند. میرزا اسدالله بعدا" در زمان حکومت جمال خان نیز به عنوان
منشی اصلی وی منصوب می شود.میرزا اسدالله شخصی متدین ودر اعتقادات مذهبی
و دینی خویش بسیار راسخ وبا ثبات بوده و در انجام کارهای خیر همیشه مستعد
و پیشگام بوده است وعلاوه بر خورموج ،مسجد قدیمی بردستان ازتوابع بندردیر
نیز از ابنیه ی خیریه ی اوست . با توجه به روحیه دینی وعشق وارادت او به
خاندان پیغمبر (ص ) ، تصمیم می گیرد که مسجد وحسینیه ای را در خورموج
احداث کند ودر سال 1206 ه ق حسینیه را که زمینش نیز به خودش تعلق داشت بنا
می کند .ساخت حسینیه دو سال به طول می کشد و معماراین حسینیه دقیقا" مشخص
نیست اما حدس و گمان بر این است که معمار حسینیه میرزای خورموج میرزا فتح
علی معمار شیرازی که معمار قلعه بوده شاید باشد. میرزا از این جهت که نمی
خواسته در ثواب حسینیه و مسجد شریکی داشته باشدهرکسی را کارمی کرده بدون
مزد نمی گذاشته واول صبح به کارگران حقوق پرداخت می کرده است و10شی برابر
با 50 دینار دستمزد به کارگران می داده است . حسینیه دارای سقف های گنبدی
شکل واز ایوان های مختلفی برخوردار است . مصالح حسینیه سنگ و گچ چاری بوده
که سنگ گچ را از کوه بیرم می آوردند وبا هیزم وتنگ نخل سوزانده وسپس
کوبیده وبا شن مخلوط کرده وگچ می ساختند.ستون های حسینیه درونشان خالی است
تا براثر انقباض وانبساط تعادل ایجاد شود ولطمه ای به ستون ها نخورد.در
ابتداروشنایی حسینیه توسط فانوس تامین می شده وسپس چراغ توری وچراغ های
بلوری (لاله)روشنایی حسینیه راتامین می کرده تا این که در سال1345 برق می
آید ودر همان سالها نیز بلندگو در حسینیه نصب می گردد.فرش های حسینیه در
ابتدا غالبا حصیر و مقداری هم نمد و قالیچه بوده وسپس زیلو خریداری می
شود.ایوان ها نیزاوایل بدون درب بوده که توسط مرحوم سید عباس شهزاد یکی از
بانیان حسینیه درب تخته ای ساخته ونصب می گردد.میرزااسدالله پس
ازحسینیه،مسجد میرزا را دوسال بعد می سازدوغسالخانه ای را نیز نزدیک
حسینیه احداث می کند.وی درسال 1318 قمری فوت می کند.
با فوت میرزا
اسدالله سیدعلی شاه جعفربانی حسینیه می شود وبه ترتیب فرزندان ونوادگان وی
که به خاندان رکنی مشهورند بانی حسینیه می شوند.میرزا اسدالله در منطقه
دارای مستغلات و املاکی بوده است.از جمله در منطقه خاییز اهرم و روستای
کاردنه دشتی دارای زمین های زراعتی وباغ های خرما ومرکبات بوده که از
درآمدومحصول آنها برای روضه خوانی و عزاداری در ماه های محرم وصفردر
حسینیه میرزای خورموج مصرف می کرده است واز موقوفات حسینیه ی میرزا بوده
است.
مراسم سوگواری امام حسین (ع) با شکوه خاصی در حسینیه برگزار می شده است وروضه خوانی ،سینه زنی
و
مراسم تعزیه و...با آیین خاصی اجرا می شده که البته بعضی از این رسوم
وآیین ها تاهنوز باقی است.زایر احمد زایر حسن ، سید باقر شاه جعفر ،سید
محمد مهدی وسید اسدالله جعفری ،مرحوم سید احمدبهزادی ، مرحوم سید مصطفی
شاه کوچک روضه خوانان محلی این حسینیه بوده اند که پس از انقلاب غالبا
روضه خوانان ،روحانیون اعزامی ازشهرهای دیگر وبویژه قم بوده و هستند. کتاب
روضه الشهدا یا مقتل خوانی یکی از سنت های رایج در منطقه دشتی بوده که
هنوز در حسینیه میرزا اجرا می شود واز قدیم کسانی چون زایر محمد زایر قنبر
، مرحوم میرزا محمود حامدی شاعر اهل بیت خورموجی ، مرحوم ملا حسن محمدی و
حاج ابراهیم محمدی کتاب خوان حسینیه بوده اند.کتاب روضه را کتاب خوان در
اول مراسم می خواند و برای آگهی مردم ازروضه خوانی نیز ذاکرین ذکر می گفته
اند. معمولا ذکر پس از پایان نمازجماعت مغرب وعشا خوانده می شود که هنوز
نیز این رسم رایج است.
نوحه پامنبری پیش از روضه خوانی و رفتن سخنران
یا روضه خوان روی منبر اجرا می شود و گروهی دایره ای شکل می دهند و2 یا 3
نفر نوحه خوان اصلی هستند وسایرین جواب می دهند.غالب نوحه های پامنبری را
درایی ساخته است اما شیخ علی عاشوری متخلص به معکوس و شیخ حسین عاشوری
و... نیز نوحه هایی دارند.در خورموج و در حسینیه میرزا در ابتدا سینه زنی
متفاوت از اکنون بوده ومراسمی خاص این شهر اجرا می شده و مرحوم سید حسام
رضوانی وحسن محمد عبدالله (حسو ) نوحه خوانان اصلی بوده اند و محمد
بحرالعین یکی دیگر از نوحه خوانان حسینیه در دهه 40 سینه زنی و نوحه های
بوشهری را جایگزین سینه و نوحه های سنتی خورموج می کند. سینه محلی خورموج
شکل واحد داشته و پای سینه زن تا نزدیک پیشانی بالا می آمده ومیر علمدار
حسین بی سرافتاده یا این سر پر ز خون بین کنار مصطفی و چون علی اکبر سوی
میدان شد از نوحه های قدیمی بوده که تقریبا منسوخ شده است.
در حسینیه
میرزا عصر عاشورا ازهمان سال های اولیه تاسیس تا پیش از انقلاب تعزیه اجرا
می شده و مرحوم شاه سیف وسید نعمت الله رکنی ،مرحوم سید مرتضی وسید ضیا
رضوانی ،مرحوم سید اسدالله جعفری ، مرحوم محمد و غلامعلی یزدان پناهی
،مرحوم فخرالدین علایی ، مرحوم میرزا احمد و هدایت الله خواجگانی ،مرحوم
شاه ابراهیم حسینی و خورشید پورسعید ،سید حسین رضوانی و حاج محمد کازرونی
برخی از کسانی بوده اند که در نقش های مختلف تعزیه اجرا می کرده اند.علم
گردانی نیز یکی از دیگر آیین های اجرا شده در محرم بوده که روز هشتم ونهم
محرم علم منسوب به حضرت ابوالفضل در زمانی که خورموج جمعیت زیادی نداشته
در تمام خانه های اهالی گردانده ودور علم نوحه می خواندند وسینه می زدند.
ولی با رشد جمعیت علم روز هشتم وارد حسینیه شده و در حسینیه علم گردانی
صورت می گیرد.شب عاشورا عزادران تا صبح بیدارند و علاوه بر مراسم های
یادشده بیت ولیله خوانی ،گهواره جنبان علی اصغر که ویژه زنان است و مراسم
صبحدم اجرا می شود. در ایام محرم تاشب دهم هر شب اختصاص به یکی از شهدای
کربلا دارد وظهر روز عاشورا روضه خوان پس از آن که مصیبت شهادت امام حسین
را می خواند از منبر پایین می آید وبر سر زنان ای ذوالجناح باوفا کو حسین
من را می خواند ودیگران حلقه های سینه زنی را تشکیل می دهند. شام غریبان
نیز مراسم خاص خود را دارد .هر چند نمای قدیمی حسینیه میرزا با افزایش بنا
و تعمیرات جدید در حاشیه قرار گرفته است اما هنوز ستون ها و سقف گنبدی آن
پابرجاست و سنگ ها وخشت ها و آجرهای آن بیش از نیم قرن است که ذکر امام
حسین می گویند ومیزبان قدم های مشتاقان و دوست داران اباعبدالله است.
|
