نگاهی به جایگاه  استان بوشهر از  لحاظ شاخص های آماری در  مقایسه با سایر استان های  کشور

   سرشماری 1385 

 استان بوشهر با 7/23167 هزار کیلومتر متربع وسعت 42/1در صد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص داده است این استان که در حد فاصل 27 درجه و 14 دقیقه تا 30 درجه و 16 دقیقه عرض شمالی و 50درجه و 6 دقیقه تا 52 درجه و 58 دقیقه طول شرقی قرار گرفته است در زمان سرشماری سال 85 که ششمین سرشماری تاریخ کشورمان محسوب می شود از 9 شهرستان ، 22 بخش ، 43 دهستان ، 29 شهر و 878 آبادی ( 664 آبادی دارای سکنه موسمی و یا دائمی و 214 آبادی خالی از سکنه موسمی و یا دائمی ) تشکیل شده بود.

 از جمعیت 70472846 نفری کشور تعداد 886267 نفر معادل 26/1درصد در استان بوشهر زندگی می کرده اند . استان بوشهر که از لحاظ وسعت نوزدهمین استان کشور محسوب می شود از لحاظ جمعیت رتبه بیست و چهارم را به خور اختصاص داده است.

 از کل جمعیت کشور 35866361 نفر معادل 88/50 درصد مرد و 34628420 نفر معادل 12/49 درصد زن بوده اند . در استان این رقم 468068 به 418199 معادل 81/52 مرد به 19/47 درصد نفر زن بوده است . به عبارت دیگر نسبت جنسی مردان به زنان در کشور 104 و در استان بوشهر 112 بوده است. استان بوشهر در استان های کشور بیشترین نسبت جنسی را به خود اختصاص داده است .مهم ترین دلیل این موضوع مهاجرت گسترده مردان جویای کار به این استان در حد فاصل سال های 75 تا 85 و مشغول شدن آنها در پروژه هایی مانند پارس جنوبی بوده است . این نسبت در شهرستان کنگان محل استقرار پارس جنوبی به رقم بالای 193 رسیده است. در حالی که این نسبت در شهرستان های دشتی و دشتستان 100، تنگستان و گناوه 101 و دیر 102 می باشد. کمترین نسبت جنسی در بین استان های کشور نیز متعلق به خراسان رضوی است. در این استان به ازا هر 98 نفر مرد 100 زن وجود داشته است که 6 نفر از میانگین کشور کمتر می باشد.

از کل جمعیت کشور هم چنین تعداد 48245075 نفر در نقاط شهری معادل 46/68درصد و 22123054 نفر معادل4/31 نیز در نقاط روستایی ساکن بوده اند. از کل جمعیت استان بوشهر نیز 577465 نفر معادل 16/65 در نقاط شهری و تعداد 303409 نفر معادل 23/34 در نقاط روستایی سکونت داشته اند.

متوسط نرخ رشد حد فاصل سال های 85-75 در استان بوشهر 77/1 و در کشور 61/1 درصد بوده است . از این لحاظ استان بوشهر هفتمین نرخ رشد را داراست. سیستان و بلوچستان با نرخ 4/3 درصد و همدان با فقط 15% بیشترین و کمترین نرخ رشد را به خود اختصاص داده اند . نرخ رشد در نقاط شهری و روستایی در سطح کشور بسیار متفاوت است . در حالی که تنها 5 استان آذربایجان شرقی، کردستان، کرمانشاه ، لرستان و همدان دارای نرخ رشد شهری زیر 2 درصد می باشند در نقاط روستایی نرخ رشد جمعیت تنها در 5 استان سیستان و بلوچستان ، فارس، کرمانشاه، کهکیلویه و بویراحمد و هرمزگان مثبت می باشد و مابقی استان ها با نرخ رشد منفی در نقاط روستایی خود روبرو هستند.

میانگین نرخ رشد در نقاط شهری و روستایی کشور به ترتیب 72/2 و روستایی 44/0 می باشد . این میزان در بوشهر به ترتیب نقاط شهری و روستایی 88/3 ، 22/1 درصد بوده است. بالاترین و پایین ترین نرخ رشد در نقاط شهری متعلق به سیستان و بلوچستان با 95/4 درصد و کهکیلویه و بویراحمد با 35/1 درصد و در نقاط روستایی متعلق به سیستان و بلوچستان با 71/2 و اصفهان با 78/2 می باشد . رتبه استان بوشهر از این حیث در بین استان های کشور به ترتیب پنجم و بیست و سوم می باشد . منفی بودن نرخ رشد در نقاط روستایی در سطح کشور و استان نشان دهنده مهاجرت روستاییان به شهرها و گسترش شهر نشینی از یک سو و تبدیل روستاها به شهر در تقسیمات کشوری از سوی دیگر است .

در استان بوشهر هم چنین تعداد 5393 نفر غیر ساکن که بیشتر آنها را عشایر کوچ رو تشکیل می دهند مورد سرشماری قرار گرفته اند . استان بوشهر پس از فارس با 33317 نفر غیر ساکن و استان های خراسان شمالی ، کرمان و سیستان و بلوچستان بیشترین تعداد افراد غیر ساکن را معادل 61/0 درصد از کل 104717 نفر غیر ساکن کشور را در خود جای داده است.

از تعداد 17474343 خانوار کشور با میانگین 4 نفر در هر خانوار در 15973256 واحد مسکونی سکونت داشته اند این در حالی است که از 189046 خانوار بوشهری با میانگین 7/4 نفر در هر خانواده ، 172506 واحد مسکونی وجود داشته است.

 از لحاظ بعد خانوار نیز سیستان و بلوچستان با 1/5 و کهکیلویه و بویراحمد با بیشترین و تهران و گیلان با 6/3 کمترین بعد خانوار را داشته اند. استان بوشهر در بین استان های کشور پنجمین بعد خانوار را داراست . بررسی این شاخص نشان می دهد استان هایی که دارای زندگی ایلی و طایفه ای و عشیره ای هستند بیشترین بعد خانوار را به خود اختصاص داده اند.

 میانگین تراکم نسبی جمعیت به ازا هر نفر در یک کیلومتر مربع در کشور 27/43 و در استان بوشهر 97/38 نفر می باشد. بیشترین تراکم در استان های تهران و گیلان با 95/712 و 26/171 نفر در هر کیلومتر مربع و کمترین آن نیز متعلق به استان های سمنان و خراسان جنوبی با 05/6 و 2/7 می باشد. استان بوشهر از این لحاظ در رتبه بیست و یکم قرار دارد.

 از کل جمعیت استان بوشهر 741190 نفر بالای 10 سال و 138477نفر زیر سال 10 سال بوده اند. از جمعیت بالای 10 سال و بالاتر استان تعداد 294156 نفر فعال بوده اند. میانگین نرخ فعالیت در کشور 35/39 درصد بوده است. استان بوشهر با میانگین 69/39 درصدی نرخ فعالیت رتبه شانزدهم نرخ فعالیت کشور را به خود اختصاص داده است در حالی که با نرخ بیکاری 06/9 درصد در برابر میانگین نرخ 75/12 درصدی نرخ بیکاری کشور رتبه هشتم نرخ بیکاری را دارا می باشد. 

 بر حسب نفر نیز از مجموع 294156 نفر جمعیت فعال این استان 267506 نفر شاغل و 26650 نفر بیکار بوده اند. از مجموع جمعیت شاغل این استان مرزی 170649 نفر در نقاط شهری ، 96841 نفر در نقاط روستایی و 2118 نفر نیز از افراد غیر ساکن بوده اند که به ترتیب شهری، روستایی و غیر ساکن 11265 20238 و 1367 نفر در گروه عمده کشاورزی ، جنگل داری، شکار و شیلات ، 43790، 37988 و 631 نفر در بخش صنعت ، 112395 ، 36465 و 114 نفر در بخش خدمات شاغل بوده اند. از جمع کل شاغلان شهری، روستایی و غیر ساکن به ترتیب تعداد 3199 ، 2150 و 6 نفر شغل خود را اظهار نکرده اند.

 میانگین شاغلان گروه های عمده کشاورزی ، شکار ، جنگل داری و شیلات 88/17 ، صنعت 66/31 و خدمات 79/47 درصد بوده است در حالی که میانگین این گروه ها در بوشهر به ترتیب 19/12 ، 57/30 و 26/55 درصد بوده است که از این حیث رتبه استان در بین استان های کشور در گروه های فوق به ترتیب 27 و 14 و در بخش خدمات پس از تهران رتبه دوم را دارا می باشد.

استان بوشهر از لحاظ با سوادی افراد بالای 6 سال خود که 789918 نفر می باشد با نرخ با سوادی 61/86 درصد در برابر میانگین نرخ با سوادی 86/83 درصدی کشور از وضعیت مطلوبی برخوردار است به طوری که رتبه ششم نرخ با سوادی استانی کشور را دارا می باشد در حالی که آمارها میانگین نرخ بیسوادی کشور را 14/16 درصد نشان می دهند میانگین نرخ بیسوادی استان عدد 39/13 درصد بوده است که نسبت به میانگین کشور 75/2 درصد کمتر می باشد . در مجموع از کل جمعیت 6 سال به بالای استان 684165 نفر با سواد و 105753 نفر بیسواد بوده اند.

 از لحاظ مهاجرت نیز آمارها نشان می دهد استان بوشهر طی سال های 85-75 استانی مهاجر پذیر بوده است. طبق این آمار تعداد کل مهاجران وارد شده به استان های کشور 8237746 نفر و تعداد مهاجران خارج شده 7887441 نفر بوده است . به این ترتیب خالص مهاجرت کشور که از خارج کشور به کشور مهاجرت کرده اند طی دوره 10 ساله فوق 350305 نفر بوده است . طی سال های فوق 118005 نفر از استان بوشهر و تعداد 138457 نفر نیز به این استان مهاجرت کرده اند. به این ترتیب خالص مهاجرت به این استان 20452 نفر بوده است.

استان بوشهر در مجموع 26/1 درصد کل خانوار کشور را در خود جای داده است در حالی که 09/1 درصد جمعیت کل کشور در این استان زندگی می کنند از مجموع خانوارهایی که در این استان زندگی می کرده اند 52/3 درصد خانوار 1 نفره ، 5/12 درصد خانوار 2 نفره ، 52/19 درصد خانوار 3 نفره ، 77/20 درصد خانوار 4 نفره و 69/43 درصد خانوار 5 نفره و بیشتر بوده اند . این آمار در کشور به ترتیب 1، 2 ، 3 ، 4 و 5 نفر و بیشتر به ترتیب 21/5 ، 27/15 ، 9/22 ، 42/24 و 21/32 درصد بوده است.

  متوسط رشد سالانه استان در طی سال های 75-65 و 85-75 به ترتیب 96/1 و 77/1 درصد بوده است این آمارها برای کشورها طی دوره های فوق به ترتیب 96/1 و 61/1 درصد بوده است. این آمارها برای نقاط شهری استان به ترتیب 57/2 و 88/3 درصد و برای کشور 21/3 و 74/2 و برای نقاط روستایی نیز نرخ رشد سالانه استان طی دوره های فوق 33/1 و 22/1 و برای کشور 28/. و 44/0 بوده است این آمارها نشان می دهد که نرخ رشد سالانه جمعیت در استان طی سال های 75-65 کمتر از میانگین کشور و طی سال های 85-75 بیشتر از آن بوده است . نرخ نقاط روستایی نیز در سال های 75-65 بیشتر از نرخ میانگین کشور و در 85-75 کمتر از میانگین کشوری بوده است . این مهم نشان دهنده این است که شهرنشینی در این استان با سرعت بیشتری نسبت به کل کشور طی بیست ساله اخیر اتفاق افتاده است.

 جمعیت استان در سرشماریهای 65 ، 75 ، 85 به ترتیب 612183 ، 743675 و 886267 بوده است که از 24/1 درصد جمعیت کل کشور در سال های 65 و 75 به 26/1 درصد در سال 85 افزایش یافته است .

 از کل جمعیت کشور 08/25 درصد بین صفر تا 14 سال ، 74/69 درصد بین 15 تا 64 سال و 19/5 درصد نیز 65 سال و یا بیشتر سن داشته اند در حالی که 7/25 جمعیت استان صفر تا 14 سال، 25/70 درصد 15 تا 64 سال و 06/4 درصد 65 سال و بیشتر سن داشته اند. آمار فوق حکایت از جوانی جمعیت استان در مقایسه با میانگین کشور دارد.

 دشتستان با 5 بخش ، 11دهستان ، 8 شهر و 188روستا(148 روستای دارای سکنه و 40روستای خالی از سکنه) ، 3/6366 کیلومتر مربع وسعت و 226905نفر جمعیت وسیع ترین و پرجمعیت ترین شهرستان استان می باشد . پس از آن بوشهر با 2بخش ، 2دهستان ، 3 شهر و 42 روستا (37 روستای دارای سکنه و 5 روستای خالی از سکنه) با 225297 نفر جمعیت دومین شهرستان استان از حیث جمعیت و شهرستان دشتی با 4/5008کیلومتر مربع وسعت و دارا بودن 3 بخش ، 7 دهستان ، 2 شهر و 141 روستا (95 روستای دارای سکنه و 46 روستای خالی از سکنه) دومین شهرستان استان از لحاظ وسعت می باشند . این در حالی است که شهرستان بوشهر با 1422 کیلومتر مربغ وسعت هشتمین شهرستان استان از لحاظ وسعت و دشتی با 74898 نفر جمعیت پنجمین شهرستان از حیث  جمعیت می باشند .

 پس از شهرستان های دشتستان و بوشهر شهرستان های کنگان و گناوه با 95349 و 83418 نفر پرجمعیت ترین شهرستان های استان می باشند در حالی که کنگان با 2 بخش ، 4 دهستان ، 5 شهر و مجموع54 آبادی (33 آبادی دارای سکنه و 21 آبادی خالی از سکنه ) و2/779 کیلومتر مربع و گناوه با 2 بخش ، 2 دهستان ، 2 شهر و مجموع 67 آبادی (52 آبادی دارای سکنه و 14 آبادی خالی از سکنه ) با 6/1836 کیلومتر مربع آخرین و پنجمین شهرستان از حیث وسعت می باشند .

 تنگستان نیز که با وسعت 6/1926 کیلومتر مربع پنجمین شهرستان استان محسوب می شود با 2 بخش ، 4 دهستان ، 2 شهر و مجموع134 آبادی (116 آبادی دارای سکنه و 17 آبادی خالی از سکنه ) با 63735 نفر جمعیت ششمین شهرستان پرجمعیت استان است . شهرستان های دیر ، جم و دیلم نیز با 48636 ، 38578 و 29451 نفر جمعیت به ترتیب کم جمعیت ترین شهرستان های استان محسوب می شوند در حالی که با داشتن 8/2157 ، 1952 و 8/1698 کیلومتر مربع وسعت به ترتیب سومین ، چهارمین و ششمین شهرستان های استان از لحاظ وسعت می باشند .

 شهرستان بوشهر با آنکه با 53285 خانوار بیشترین خانوار استان را در خای داده بوده است از لحاظ میانگین تعداد افراد خانوار با 23/4 نفر در هر خانوار کمترین بعد خانوار را در بین شهرستان های استان داراست . بیشترین بعد خانوار مربوط به شهرستان کنگان با میانگین 25/6 می باشد . از لحاظ خانوار نیز دیلم با 6397 خانوار کمترین خانوار را در خود جای داده است .

 از لحاظ جمعیت شهری و روستایی نیز بوشهر با 195263 و دشتستان با 77570نفر بیشترین جمعیت شهری و روستایی و شهرستان های جم و دیلم با 12882 و 7149 نفر کمترین میزان جمعیت شهری و روستایی را دارا می باشند. 

 از مجموع 5393 نفر جمعیت غیر ساکن استان 2579 و 2385 نفر در شهرستان های دشتستان و دشتی سرشماری شده اند . گناوه تنها شهرستان استان که هیچ فرد غیر ساکنی در آن سرشماری نشده است .

 در مجموع بیشترین تراکم نسبی جمعیت جمعیت متعلق به شهرستان بوشهر با 24/156 نفر در هر کیلومترمربع و کمترین آن نیز متعلق به شهرستان دشتی با 95/14 نفر در هر کیلومترمربع می باشد . این در حالی است که دشتی با تراکم 72/4586 نفری بیشترین تراکم شهری و جم با 23/1706 نفری کمترین تراکم شهری را در هر کیلومتر مربع دارا می باشند . بیشترین و کمترین میزان تراکم روستایی نیز متعلق به شهرستان های کنگان و دیلم با 71/60 و 32/4 می باشد .

 آمار شهرنشینی نیز نشان می دهد بوشهر با 67/86 درصد بیشترین و جم با 39/33 کمترین میزان شهرنشینی را به خود اختصاص داده اند .

 از 29 شهر استان ، بوشهر با 169966نفر جمعیت تنها شهر بالای 100هزار نفر جمعیت استان می باشد. پس از بوشهر برازجان با 93072 ، گناوه با 59583 ، خورموج با 32255و کنگان با 24017نفر پرجمعیت ترین شهرهای استان محسوب می شوند . از 24 شهر دیگر استان 7 شهر دیلم ، دیر ، چغادک ، آبپخش ، اهرم ، جم و وحدتیه بین 10 تا 19999 نفر جمعیت ، 9 شهر کاکی ، خارگ ، بنک ، دالکی ، نخل تقی ، سعدآباد ، شبانکاره ، آبدان و ریگ بین 5 تا 9999هزار نفر و 6 شهر عسلویه ، بردخون ، بندر سیراف(طاهری) ، دلوار ، تنگ ارم و امام حسن بین 2 تا 4999 نفر جمعیت دارند . کوچکترین شهرهای استان یعنی کلمه و ریز نیز تنها 1973 و 1808 نفر جمعیت دارند .

 بیشترین جمعیت فعال ، شاغل و بیکار استان متعلق به شهرستان بوشهر می باشد. شهرستان بوشهر 80578 نفر جمعیت فعال 10 ساله به بالا ، 73197 نفر شاغل و 7381نفر بیکار داشته است . بیشترین نرخ بیکاری استان متعلق به شهرستان های تنگستان و دشتی با 87/15 و 85/12 بوده است در حالی که بیشترین میزان اشتغال نیز متعلق به شهرستان های کنگان و جم با 78/97 و 05/97 درصد بوده است که بسیار بیشتر از میانگین استان و کشور می باشد و این مهم به یمن وجود منطقه انرزی پارس جنوبی و پالایشگاه بزرگ فجر در این دو شهرستان بوده است¹ .

  هادی اخلاقی

 کارشناس فرمانداری شهرستان دشتی

  منبع :

1. کلیه آمارها از سایت مرکز آمار ایران برداشت شده است .